Inventaris St. Augustinuskerk

Uit Parwiki

Ga naar: navigatie, zoeken

Inhoud

1 In de hal

H. Blasius, bisschop wordt tegen keelziekten aangeroepen (Blasiuszegen). Hij onderging de marteldood te Sebaste (in Armenië) rond 316. Feestdag 3 februari. Hij wordt afgebeeld met twee gekruiste kaarsen in zijn hand. (130 cm)
H. Franciscus van Sales patroon van de katholieke schrijvers. (130 cm)

2 Oksaal en toren

2.1 Schilderijen op oksaal

Schilderij, H. Nicolaas en de Catharina vlak na 1700
Schilderij van de H. Agatha einde 17de eeuw.

H. Nicolaas en de H. Catharina van Alexandrië, naast de Madonna met het kind Jezus (naast het orgel). Dit schilderij is afkomstig uit de vorige kerk. Beide heiligen werden vaak samen vereerd, als patroonheiligen respectievelijk van de reizigers te water en te land. Hierbij mogen we bedenken dat Elsloo toen behoorlijk welvarend was door de trafiek over de Maas. Het doek behoorde bij het Nicolaasaltaar in de vorige kerk. (150x97 cm)

De H. Agatha was een martelares die enorm vereerd werd in de vroegere Christentijd. Dit schilderij is afkomstig uit de vorige kerk, als altaarschilderij van het altaar van St. Aechten. Het grondstuk "de Weerd" in Meers behoorde in de 15de eeuw tot dit altaar. Van de opbrengst van de grond moest wekelijks een H. Mis gelezen worden door een aangestelde priester (rector). Het altaar had een eigen kelk, missaal en misgewaden. (147x96 cm)
Beide schilderijen komen uit de vorige St. Augustinuskerk (afgebrand in 1843).

2.2 Torenuurwerk

Oude torenuurwerk
Oude torenuurwerk, zij-aanzicht

Het torenuurwerk werd gebouwd door de firma Eysbouts in Asten in 1938 en kreeg het nr. 1251. (zie plaatje middenvoor). Het kwam waarschijnlijk in 1939 naar Elsloo en werd direct achter het grote glas-in-lood-raam van de toren (op de etage achter het orgel) geplaatst met de onderkant op de hoogte van de onderkant van het raam. Op deze manier konden de aandrijvende gewichten vóór de muur tot aan de ca 3 meter dieper gelegen vloer zakken. Het geheel werd met een houten kast omgeven en was voor onderhoud toegankelijk via een ladder. Het uurwerk stuurde de grote wijzerplaten op de toren direct mechanisch aan en zorgde ook voor het mechanisch slaan van de uren. Het moest iedere dag opgewonden worden met een grote zwengel. Later (50er jaren?) gebeurde dit automatisch met een electromotor (die zich nog steeds aan de linkerkant bevindt).
Omdat het uurwerk constant onderhoud vroeg en niet erg precies was is het in 1993 uit dienst genomen. De bouwvallige houten kast werd afgebroken. Het uurwerk werd op de vloer geplaatst in dezelfde ruimte en in augustus 2006 op dezelfde plaats in de huidige museale opstelling geplaatst. Het uurwerk is, weliswaar losgekoppeld van het huidige uurwerk, nog steeds in volledig werkende toestand en is een beschermd monument. Op open-monumentendag (de eerstkomende keer op 11 september 2022) wordt het in werking gesteld.
In de vitrine van het uurwerk bevinden zich ook de oude sleutels (ca 25 cm) van de kerk. Zij waren bijzonder onpraktisch maar werden gebruikt tot in 1992.

2.3 Klokken

2.4 De orgels

3 In de Kerk

3.1 Beelden, achterwand

St. Jozef met kind
Maria met kind, onder oksaal
H. Aegidius, onder oksaal
Groot St. Augustinusbeeld
H. Jozef met het kind Jezus. Dit beeld heeft voor de beeldenstorm van 1964 tegen de pilaar tegenover de preek­stoel gestaan in een soort drieluik. (150 cm) Houten Mariabeeld met kind, 18de eeuw. Zilveren kroontjes. De vlinder­dunne zilveren scepter, met bol en kruis die Maria in de hand moet houden is vanwege de fragiliteit in opslag. (140 cm) H. Aegidius, ook Egidius of Gillis, derde patroon van de kerk, afgebeeld met pelgrimsstok en ree. (gips 130 cm) St. Augustinus (met brandend hart in de hand), door een in Elsloo ingekwartierde niet-katholieke douane-be­amb­te of soldaat Servé vervaardigd uit één enkele boomstam als geschenk voor de kerk, mogelijk in 1849 of anders tijdens de Frans-Pruisische oorlog van 1870-1871. St. Augustinus is de patroon van deze kerk en van de parochie van Elsloo. (210 cm)

3.2 Beelden, westwand

H. Hubertus, 17de eeuw
H. Barbara, maagd en martelares
H. Lucia, maagd en martelares
Houten St. Hubertusbeeld uit de 17de eeuw. St. Hubertus was bisschop van Maastricht. Hij stierf in 727. Hij is de tweede patroon van Elsloo. Hij wordt afgebeeld met een hert met kruis tussen het gewei, jachthoorn en hond.(83 cm) Houten H. Barbara-beeld, laat-gotiek uit ± 1500, 85 cm. hoog. Er zit een oudere verflaag onder. De H. Barbara is de patrones van de mijn­werkers, ingenieurs en tunnelbou­wers. (86 cm) Het beeldje is -net zoals het Anna-ten-Drieënbeeld- afkomstig uit de Munsterabdij in Roermond. Houten beeld van de H. Lucia, Maaslands, uit de eerste helft van de 16de eeuw, ± 75 cm. hoog. Het beeld is in het begin van de 20ste eeuw overschilderd. Sommige bronnen noemen dit beeld H. Catharina. De rechterhand en het zwaard zijn ooit vernieuwd. (83 cm)

3.3 Beelden op het priesterkoor

H. Hart van Maria
H. Hart van Maria. Paus Pius XII heeft op 8 december 1942 de Kerk en de mensheid aan het Onbevlekt Hart van Maria toegewijd. (gips 150cm) De devotie tot het H. Hart van Jezus nam een grote vlucht na de verschijningen van Jezus aan de H. Maria Margaretha Alacoque (1647-90), waarbij Jezus zijn liefde openbaarde als de miskende en versmade liefde, die daarom des te hartelijker wederliefde en eerherstel verdient.

Dit gipsen beeld is in 1993 van een nieuwe houten rechterhand voorzien door Ernest Poublon. (150 cm)

3.4 Beelden, oostwand

H. Franciscus Xaverius, een houten beeldje van vóór 1700. Het beeld is ooit van een nieuwe hand en kruis voorzien. Mogelijk is dit beeld (Xaverius is een heilige Jezuïet) met de biechtstoelen meegekomen uit de Jezuïetenkerk van Roermond (68 cm). H. Augustinus, houten beeld 15de eeuw. Heeft een latere verflaag gekregen, die weer verwijderd is. (93 cm) Dit neo-gotieke beeld van de H. Franciscus Xaverius (gips) is vermoedelijk uit het begin van de 20ste eeuw. (130 cm)

3.5 Buste, St. Augustinus

Houten buste St. Augustinus (1740)
Deze houten buste stond op de balustrade midden voor het orgel in de St. Jozefkerk (aldaar: Awwe Stiene kerk) aan de Kesselkade in Maastricht tot 1998. Toen is ze verhuisd naar de gebouwen van het bisdom in de Swalmerstraat in Roermond. Het altaar uit die kerk is toen naar onze kerk gehaald. In 2009 heeft de parochie het beeld van het bisdom gekregen. Het beeld stelt in elk geval een bisschop voor. Maar wij kunnen ons niet aan de indruk ontdoen dat de maker van het St. Augustinusbeeld in het hoofdaltaar, dit beeld gekend heeft en mogelijk als model gebruikt heeft, of omgekeerd. Er is in ieder geval een zeer gelijkend gezicht. Wij hebben het beeld maar Augustinus gedoopt en het op dezelfde plaats gezet als waar het in Maastricht stond nl. op de orgelbalustrade midden voor het orgel. (120 cm)

3.6 Priesterkoor

Offeraltaar met rozet
Sedilia met ambo
Deze foto is genomen vanuit loge links boven, waar vroeger "die van het kasteel" plaatsnamen. Deze ruimte is tot opslagruimte gedegradeerd. De marmeren rozet onder het altaar werd volgens de overlevering betaald of ingezameld door een kapelaan (?). De ambo is eigen productie 2005 voorzien van de Griekse letters Α (alfa) en Ω (omega). ΑΩ staat voor begin en einde. Jezus noemt zichzelf zo in Ap. 1,8;21,6;22,13. Hoogte 127 cm. De middelste van de drie sedilia (stoelen) draagt het wapenschild van de vroegere gemeente Elsloo en de tekst "Eccl. S. Augustini Elsloo" in een banderol (= Kerk van St. Augustinus Elsloo).
Pupiter voor evangelieboek

Pupiter of ambo voor het evangelieboek. Eigen productie 2016, hoogte 142,5 cm.
JHS zijn de eerste drie letters van het woord Jezus in het Grieks (ΙΗΣΟΥΣ). (I en J worden hier door elkaar gebruikt).
Soms wordt het ook uitgelegd als afkorting van "In Hoc Signo (vincis)!". Volgens de legende zag keizer Constantijn in aan de vooravond van de slag bij de Milvische Brug (Rome) op 28 oktober 312 een kruisteken in de lucht met daaronder de woorden "In hoc signo vincis!" (= In dit teken zal je overwinnen!). Constantijn versloeg in deze slag zijn rivaal Maxentius definitief en werd vervolgens keizer. Hij gaf kort daarna in 313 het Christendom de vrijheid.

3.7 Biechtstoelen

Biechtstoel Oostzijde
Biechtstoel Westzijde
Biechtstoel Oostzijde, medaillon H. Franciscus Xaverius?
Biechtstoel Westzijde, medaillon H. Ignatius van Loyola

Biechtstoelen in Korinthisch stijl, van rond 1717 uit de Jezuïetenkerk te Roermond. Ze zijn in Elsloo vanaf 1778 en hebben dus de brand van de oude kerk overleefd. Volgens de overlevering zijn ze meegebracht door oud-Jezuiet, pastoor Henricus Daemen. Deze was pastoor van Elsloo van 23 juni 1777 tot eind januari 1798. De Jezuïetenorde werd onder druk van de koningen van Frankrijk, Pruisen en Portugal in 1773 door paus Clemens XIV (1769-1774) opgeheven. Ten laatste vóór de inventarisering van 1953 zijn deze biechtstoelen vertimmerd en waren er drie deuren ingemaakt. In 2000 zijn zij gerestaureerd door onze vrijwilligersgroep. Twee identieke biechtstoelen staan in de kerk van Grevenbicht, zij het dat die laatste de ornamenten aan de bovenkant kwijt zijn. De biechtstoelen uit Grevenbicht hebben model gestaan voor de restauratie in 2000.
De biechtstoelen worden bekroond met een medaillon met een heiligenbuste. Vroeger werd deze buste op de biechtstoel aan de westzijde geflankeerd door twee putti, volgens een oude foto van de inventaris. Deze engelen zijn verdwenen, vermoedelijk eind 1980-er jaren. Op een foto uit 1976 zijn ze er nog. In 1983 schrijft kpelaan Delahaye Liber Memorialis, 305, naar aanleiding de opknapbeurt van het orgel dat: "De 2 houten engelen op de rechterbiechtstoel horen eigenlijk bij 't orgel. Ze droegen elk een muziekinstrument." Hieruit leiden wij af dat ze er in 1983 nog waren.

3.8 Kruisweg

Achtste statie (met kruisje erboven)
Kruiswegstaties, een geschenk van Wed. Geurts uit Elsloo,
ongesigneerd, wel gedateerd: 1851. (doek 70x90 cm)
Eerste statie
Tweede statie
Derde statie
Vierde statie
Vijfde statie
Zesdee statie
Zevende statie
Achtste statie
Negende statie
Tiende statie
Elfde statie
Twaalfde statie
Dertiende statie
Veertiende statie

Betekenis van de kruisweg

3.9 Kerkbanken

Kerkbanken
Kerkbanken

De kerkbanken werden in 1927 geplaats. Het hout werd aangekocht in Rotterdam bij Van Weezeldt.
L. Vleugels maakte de banken. Deze waren als wij goed ingelicht zijn met een open rug en zijn later onder pastoor Biermans van gesloten ruggen voorzien.
Ook de houten vloeren werden vernieuwd.

3.10 Communiebank

Communiebank
Notenhouten communiebank met balusters, afkomstig uit de St. Servaasbasiliek te Maastricht (gemaakt ± 1804, in Elsloo rond 1870). (h. 70 cm)

3.11 Houten panelen

Paneel: Jezus en de Samaritaanse.
Paneel: Jezus en de Emmaüsgangers.
Beide eikenhouten panelen zijn afkomstig van het vroegere hoofdaltaar uit deze kerk, van de hand van fa. Leenaerts, Roermond uit 1917-18. Dit altaar is gesneuveld tijdens de "beeldenstorm" in het begin van de 1960-er jaren. De panelen zijn toen ingemetseld op het priesterkoor. De inventaris van 1976 vermeldt abusievelijk dat deze panelen uit de Martinuskerk van Beek zouden komen. U kunt ze (met enige moeite) zelf herkennen op deze foto uit 1957.

Beide panelen beelden een passage uit het evangelie uit die verwijst naar de Eucharistie. Op het linker paneel is Jezus in gesprek met de Samaritaanse vrouw bij de put (Joh. 4,1-42). Het rechter paneel is een voorstelling van Jezus met de Emmaüsgangers. (Lc. 24) (76 x 72,5 cm)

3.12 Het hoofdaltaar

3.13 Doopvont

Doopvont

Doopvont

Zwaar gehavende stenen doopvont van rond 1200. Het is het oudste voorwerp uit deze kerk. Afmetingen (zonder deksel) hoogte 90 cm, ø 70cm.

3.14 Preekstoel

Preekstoel
Preekstoel
Preekstoel in Lodewijk XVI-stijl, gemaakt rond 1804 voor de St. Servaasbasiliek te Maastricht. Kennelijk is hij gemaakt door Soiron. Hij is met guirlandes versierd, terwijl de kuip op klauwstukken rust. In Elsloo rond 1870.
Preekstoel. De H. Geest daalt neer als een duif
Preekstoel
H. Geest in de vorm van een duif onder het dak van preekstoel. (27 x 45 cm) Vergulde houten engel met kruis. (kruis 110, engel 64, corpus 31 cm)

3.15 Glas-in-lood-ramen

4 In de sacristie

Christus in het graf
Mariabeeldje
Kruisbeeld
Het schilderij uit 1838 is in 1903 door de gravin de Geloes aan de kerk geschonken. Het stelt een van de heren van het kasteel op zijn sterfbed voor als gestorven Jezus. Het doek is uit een groter doek gesneden. In het Liber Memorialis van onze parochie lezen wij op blz. 134. Het is een ingevoegde of verdwaalde "Notanda" door pastoor Thissen ondertekend en bij 1903 (Onder pastoor Wouters) geplaatst.

"Bij gelegenheid van het afsterven van de Graaf de Geloes werd door de gravin aan de kerk geschonken het schilderij "Christus in het graf". Deze schilderij werd in de thans bestaande kerk in het voorportaal van de kerk geplaatst en daar heeft daar zij blootgestaan aan weer en wind en zeer veel geleden. Ofschoon volgens het zeggen van deskundigen de schilderij geen bijzondere waarde heeft, heb ik haar door de kunstschilder Albin Windhausen te Roermond laten restaureren voor zover het nog ging in het jaar 1911. Gedeeltelijk is het onderschrift nog te lezen: "Datum in memoriam Comitis de Geloes ab uxore ejus Comitessa De Borchgrave, puerisque ejus 1838. Duchateau fecit". Duchateau was door de graaf op het kasteel ontboden."
Kennelijk was hij ontboden om dit schilderij te maken.
Tegenwoordig hebben wij nog de helft van het doek kennelijk. Of de tweedeling in 1911 of later heeft plaatsgevonden weten wij niet.
Nu staat onderaan over de hele breedte van het doek (moeilijk leesbaar): DATUM IN MEMORIAM COMITIS DE GELOES AB UXORE. De vertaling luidt (in schuin het weggevallen gedeelte): Gegeven ter nagedachtenis van graaf de Geloes door zijn echtgenote de Borchgrave, en zijn kinderen. 1838 Duchateau heeft (mij) gemaakt.
(Doek: 91x58 cm)

Het houten Mariabeeld is uit de 16de of begin 17de eeuw (Mechels). Het is eigenlijk het patroonsbeeld van de Mariakerk. (h. 62 cm) Het heeft van 1993-2020 in de Mariakapel-binnen gestaan. Kruisbeeld 105 cm, houten corpus 60 cm.

5 Kapellen en zij-altaren

5.1 Binnenkapel

De binnenkapel staat in de boeken van de parochie in het verleden steeds vermeld als de kapel van O.L.V. van Altijddurende Bijstand.

St. Augustinuskerk, binnenkapel, Altaar
St. Augustinuskerk, binnenkapel, Altaar detail
St. Augustinuskerk, binnenkapel, Mariabeeld (2020)
Het altaartje met retabel van de binnenkapel is afkomstig uit de St. Laurentiuskerk van Spaubeek. Het is in de 19de eeuwse baroktrant (eerste kwart van de 19de eeuw). Ooit was hier -waar nu het altaar staat- de toegang tot de kerk, voordat het huidige portaal als zodanig werd ingericht. Bij het restaureren van dit altaar en het vervangen van het vergane altaarblad in de zomer van 1997 vonden wij heel wat halfvergane pakken "Lucky Strike"-sigaretten. Kennelijk had iemand deze na de bevrijding in 1944 daar verstopt en vervolgens vergeten.

In 1913 had pastoor Thissen het altaar aangepast zodat er de icoon van Altijddurende Bijstand kon staan. In 1982 werd het terug aangepast zodat het kleine donkere Mariabeeld er geplaatst kon worden, met ex voto's op rood fluweel achter haar.[1]
In 2020 is hier een nieuw beeld geplaats. (zie hiernaast)

Het eikenhouten Mariabeeld (h. 97 cm) is op 15 augustus 2020 geplaatst. Het is gemaakt door Vera Teunen in de stijl van de Meester van Elsloo documentaire-film "De mythe en de meester" van Bart Hölscher. Het verhaal achter dit beeld vind u hier. (h. 97 cm)
St. Augustinuskerk, binnenkapel, Geheimen
St. Augustinuskerk, binnenkapel, Geheimen
St. Augustinuskerk, binnenkapel, Mozaïekvloer (1924?)

5.1.1 Muurschilderingen

Op de muur zijn de 15 geheimen van de rozenkrans geschilderd. Het zijn opgeplakte stukken doek, temidden van op de muur geschilderde decoratie.
Daterend uit 1924?. (72 x 42 cm)

De engel Gabriël brengt de blijde boodschap aan Maria
Maria bezoekt haar nicht Elisabeth
Jezus wordt geboren in de stal van Bethlehem
Jezus wordt in de tempel aan God opgedragen
Jezus wordt in de tempel teruggevonden
Jezus bidt in doodsangst tot Zijn hemelse Vader
Jezus wordt gegeseld
Jezus wordt met doornen gekroond
Jezus draagt Zijn kruis naar de Calvarieberg
Jezus sterft aan het kruis
Jezus verrijst uit de doden
Jezus stijgt op ten hemel
De heilige Geest daalt neer over de apostelen
Maria wordt in de hemel opgenomen
Maria wordt in de hemel gekroond


5.1.2 Het kruis van Catsop

Het kruis van Catsop

Bie ut kruus van Catsop

Wee heet gebeiteld aon dee kop?
  Waor t'n artiestehand
of woar et'ne boeremins
  dee rook nao veld en land?

Wee heet gebeiteld aon dee kop?
  Wee waor zoe euren tollek
Ao Slievenhier? Wee goaf uuch zoe
  aon us, eur Limburgs vollek?

Wee heet geveuld de depe pijn
  en gans de lijensweg,
En dat gestoke oet et hout
  wee voolt mit uuch de sleeg?

Wee heet de smart begrepe en
  ze veur us oetgebeeld,
Eur liechaam gans ineingestók,
  eur pijn us neet verheild?

Geer hónk aon'nen auwe moer,
  veer weite weier niks.
Meh wat deit ouch de makers noam
  be zoe'ne kruzefiks?

1941, Harie Loontjens

In 1941 heeft pastoor E. Helgers dit kleine, waardevolle kruis uit de 13de eeuw ontdekt op Het Einde, waar het sinds mensen­heugenis het huis van Dirk Engelen sierde. Het corpus werd gerestaureerd en kreeg een plaats in deze kapel. (73 x 50,6 cm.)

Er werden toen een aantal copieën van het kruis gemaakt. Een exemplaar, in bezit van het Groene Kruis, Elsloo hebben wij ten geschenke gekregen bij de opening van de parochiezaal in 1995 waar het tegen de achterwand hangt. Ook een tweede exemplaar is aan ons geschonken en hangt in de bijsacristie van de Mariakerk.

In het [[Liber Memorialis] blz. 204 staat als laatste onder 1941 (van de hand van pastoor Helgers):
Pro memorie; een zeer oud kruisbeeld, dat in vervallen toestand “op het Eind” tegen ‘t huis van Engelen hing werd in der loop van dit jaar gerestaureerd door het atelier Hack te Maastricht en heeft een plaats gekregen in onze kerk op het O.L. Vrouwe altaar.

5.1.3 Triomfkruis

Triomfkruis
Het 1,5 m meter hoge corpus uit notenhout (kennelijk) dateert van rond 1500. Het corpus hing ooit, op een ander kruis, buiten in de buurt van vorige kerk onder een afdak. Het werd in 1915 gerestaureerd doro Jos Thissen uit Roermond voor 200 gulden. Het heeft al eerder in de binnenkapel gehangen, ook tegenover de preekstoel en werd vervolgens boven de communiebank gehangen, waar het hing tot aan de plaatsing van het huidige hoofdaltaar in 1998. Het hoofd en enkele onderde­len aan zijde en voeten werden in dat jaar vernieuwd. Het huidige kruis is toen ook vervaardigd en gepolychromeerd door J. Meurmans uit Roermond.

5.1.4 Glas-in-lood-raam

Glas-in-lood in binnenkapel
Glas-in-lood in binnenkapel, detail
Glas-in-lood in binnenkapel, detail
Het raam met het opschrift O.L.Vrouw van Altijddurende-Bijstand, bescherm onze mannen, is geplaatst in 1924 door fa. Koolen en zonen, Roermond.

5.2 Mariakapel buiten

Mariabeeld Mariakapel
Mariabeeld in de Mariakapel (buiten). Dit Mariabeeld is van metaal, voorzien van een plamuurlaag (lijkt zo op terracotta) en afkomstig uit Frankrijk. Het werd verworven in 1993.

Deze kapel is in principe overdag open. Men kan er komen bidden en eventueel een kaarsje branden.

5.3 Zijaltaar (H. Familie)

Zij-altaar H. Familie
H. Familie (1921)[2]
Houten kruisbeeld
Zijaltaar: het vroegere Maria- of St. Anna-altaar, zoals het opschrift “Sancta Maria, ora pro nobis” aangeeft. Het houten beeld van de H. Familie (Jezus, Maria en Jozef) is gemaakt door Fa. J. Thissen en Zn. uit Roermond in 1921. Het altaar is zoals de andere altaren in classicistische barok. Het is afkomstig -samen met het andere zijaltaar- uit de Munsterkerk te Roermond (ca. 1850). Het schilderij stelt Maria-ten-hemelopneming voor. Het beeldje geheel boven is de H. Johannes de Doper (1921) en niet de H. Rochus zoals heel wat werken vermelden. Het altaar is net zoals het andere zij-altaar afkomstig uit de Munsterkerk in Roermond (1850). Het doek is gerestaureerd in 2001. Het houten kruis (corpus 36 cm hoog) is uit het laatste kwart van de 18de eeuw. Lodewijk XVI-voetstuk. Voorheen (voor 1962?) stond het beeld van Anna-ten-Drieën hier. Vermoedelijk is het naar de andere kant verplaatst toen in de 1960-er jaren hier het tabernakel geplaatst werd dat in 1998 weer verhuisd is naar het hoofdaltaar. Het beeld van de H. Familie heeft in die periode in de Mariakerk gestaan.

5.4 Zijaltaar (Anna-ten-Drieën)

Anna-ten-Drieën-altaar. (19de eeuw)
Anna-ten-Drieën. (ca 1480)
Kruisafname (19de eeuws) 210 x 160 cm
Houten kruisbeeld (19de eeuws)
H. Joachim Beeld uit 1921.
Anna-ten-Drieën. (ca 1480) (foto P. Sniekers)
In dit monumentale barokke zij-altaar staat het beroemde beeld van Anna-ten-Drieën (= Jezus met zijn moeder Maria en zijn grootmoeder Anna). Het eikenhouten beeld is gemaakt omstreeks 1480. Het is het voornaamste werk van de zogenaamde Meester van Elsloo. De beelden van deze meester bevinden zich m.n. tussen Luik en Venlo, o.a. in Horst, Maaseik, Bocholt, Ellikom, Montfort, Roermond, Thorn en Wylre. Dit beeld is van al deze werken veruit het belangrijkste. Het is uit één blok eikenhout gesneden en meet 129 x 81,5 x 43 cm en weegt 80 kg. De polychromie is niet origineel maar dateert uit 1890 en is van de hand van Willem Houtermans uit Roermond.[3] Er zit een nog oudere verflaag onder. Het schilderij van de kruisafname (210x160), net zoals het doek in het hoofdaltaar naar voorbeelden van de kruisafname door Rubens geschilderd, draagt het wapen van de schenkster: Adrienne van Rheede de Saesfeld, abdis van het klooster bij de Munsterkerk te Roermond van 1705-1728. De aanwezigheid van dit wapenschild geeft aan dat beide zij-altaren afkomstig zijn uit de Munsterkerk. Ze zijn behalve enkele toevoegingen in 1703-1728 vervaardigd. Het feit dat het altaar ontworpen lijkt te zijn om het Anna-ten-Drieën-beeld in zijn nis te bevatten ondersteunt de overlevering die beweert dat dat beeld uit deze kerk komt.[4] Verder onderzoek[5] heeft geleerd dat dit beeld samen met de beide zij-altaren en het Barbarabeeld inderdaad afkomstig is van de Munsterabdij in Roermond. Daar werden zij in 1849-1850 gekocht door het kerkbestuur van Elsloo. Kennelijk was de link naar Roermond die van Leonard Muyrers, metselaar en aannemer uit Roermond die in 1848 met de bouw van de St. Augustinuskerk bezig was.

Het beeldje geheel boven is de H. Joachim, de vader van Maria (1921). Het doek is in 2001 gerestaureerd. Houten kruis met corpus, 19de eeuws (56 cm).

6 Buitenom

6.1 Beelden in de torengevel

H. Aegidius, zandsteen 140 cm. voet 40 cm
H. Augustinus, zandsteen 140 cm. voet 40 cm

De beide zandstenen beelden zijn duidelijk verweerd door de jarenlange blootstelling aan weer en wind.

6.2 Spreuk boven de ingang (1849)

Spreuk boven ingang
1849
'k Besta door deugden
Ben God gewijd
Elsloo tot vreugde
De Hel tot spijt.

6.3 Corpus in nis op de kop van de abscis

Corpus in abscis
Corpus in abscis
Gietijzeren corpus (wit gepoedercoated) in de nis op de kop van de abscis buiten. Het corpus dat vermoedelijk uit Normandië komt hangt hier sedert 1998. Uit de aanwezige bouwsporen menen wij te kunnen afleiden dat er voorheen een calvariegroep of kruis gehangen heeft. Er zijn ons geen foto’s of tekeningen hiervan bekend en ook het collectieve geheugen van Elsloo leverde verder geen informatie op, behalve dat de nis (in 1998) sinds mensenheugenis leeg was.

7 Kleine inventaris en vaatwerk

7.1 Bellen en kleppers

Altaarbellen
Altaarbellen
Houten klepper
Bel op priesterkoor
Altaarbel h. 14 cm. Altaarbel met voet h. 16 cm. Houten klepper. Deze wordt enkel gebruikt op Witte Donderdag 24,5 x 9,5 cm. Elevatiebel (bronzen scheepsbel?) op het priesterkoor (ca 30 cm hoog) met ingegraveerde datum: 21-3-1936.

7.2 Cibories

Ciborie
Ciborie
Ciborie
Ciborie
Ciborie met velum. Zelfde ciborie als links. (29 ø 16,5 cm) Ciborie ronde voet, zeskantige nodus met daarop "+ I E S U S". (31 ø 15 cm) Ciborie ivoren nodus, zesdelige voet, met daarop XP. (31 ø 15 cm)

7.3 Kelken

kelk
valign=top width=150px|
kelk
hostieschaal
Kelk, zilver (1738), met Maastrichtse keuren H.EB (H.IB?) en ster. Geschulpte, geprofileerde voet, door vertikale banen in vier grote en vier kleinere segmenten verdeeld; op de rand guirlandes, in de segmen­ten: rozentakken, waar­binnen een motief o.a. een kelk, kruis; peervormige nodus, ook verdeeld in segmenten, waarop rozen­takken en bladmotieven, ajour tegencuppa van rasterwerk, voluten en ronde medaillons, h. 27 cm ø 9,5 cm.

Op de onderkant van rand van de voet stond volgens de oude inventaris: ????EOD DEDIT ECCLESIAE DE ELSLOO 1738 (????eod gaf (deze kelk) aan de kerk van Elsloo in 1738). Tegenwoordig zijn enkel de onderlijnde letters nog te lezen.
In het Liber Memorialis lezen wij op blz. 134 (Pastoor Thissen in 1911):
De beste onzer kelken, in Renaissance stijl, werd geschonken door de familie van M.S. Kerkhoffs, oudpastoor alhier, later vicaris-generaal te Luiken alhier begraven in 1838, op aanvraag van de toenmalige pastoor P. Willems.
Onder den voet kan men nog lezen: M.S.L. - O – S ................LEOD: DEDIT E......AE DE -...OO 38.
Waarschijnlijk: M.S. Kerkhoffs, Vicaris-Generalis Leodii dedit Ecclesiae de Elsloo 1838.

Vertaling: M.S. Kerkhoffs, Vicaris generaal te Luik gaf (mij) aan de kerk van Elsloo in 1838.

Kelk, verguld metaal, neogotiek, laatste kwart van de 19de eeuw. Zeslobbige, geprofileerde voet, met tussen de lobben uitste­kende punten, gladde wel­ving, zeszijdige stam, afgeplatte, bolvormige nodus met zes uitstekende ruiten, h. 24 cm ø 9,6 cm.

In het Liber Memorialis lezen wij op blz. 134 (Pastoor Thissen in 1911):

Hostieschaal, h. 7,6 cm ø 19,2 cm.

7.4 Kerstgroep

Kerstgroep gips, stal 2011
Nieuwe kerststal in 2020 (gemaakt 13 augustus 2020)
Kerstgroep. (Kerstmis 2011) De oude berkenhouten kerststal (hiernaast), rond 2010 gemaakt, viel uit elkaar van de houtworm. De nieuwe gestileerde stal is gemaakt van houtresten (eik en iroko) (h. 80 cm).
Kribje (oktober 2020) (5,8 x 11 x19)

7.5 Monstrans

Monstrans
Custodia
Stralenmonstrans; zilver, ten dele verguld; merken: Luikse keuren: N, DH, wapen van prinsbisschop en adelaar met 172. (ca 1720)

Ronde, geprofileerde voet met een gegraveerde sierrand; de welving is door voluten in vier segmenten verdeeld; op de segmetnen een ovaal medaillon en gedreven motieven; ronde stam met meerder insnoeringen; vaasvormige nodus met bladversiering; op het draagvlak, omgeven door voluten, het Lamg God op boek; aan het draagvlak hangen twee guirlandes; op de stralen rond de lunula twee geknielde, adorerende engelen op wolken; boven de lunula in de stralenkrans, de H. Geest als duif, aan weerszijden S-voluten; boven de duif een grote beugelkroon, bekroond met een geornamenteerd kruisje. stralenmonstrans met ovale voet, acanthusranken, engelen op wolken en kroon., Luiks zilver (ca 1720). (48 cm)

Custodia, ofwel het doosje waarin de lunula wordt bewaard. (2,7 ø 7,4 cm)

7.6 Kruisen

Messing kruis
Messing kruis
Messing processiekruis
Messing kruis 64,5 cm. Uit het oude hoofdaltaar. Messing kruis, behorende bij de 8 altaarkandelaars 67 cm Messing processiekruis 58 cm

7.7 Kruisrelikwie

relikwiehouder H. Kruis
Houten H.Kruisrelikwiehouder 30,5 cm

7.8 Wijwatervaten

Wijwateremmer
Wijwatervat
Wijwaterkruik
Koperen wijwateremmer (met kwast) h. 22 cm ø 26 cm. Ingemetseld marmeren wijwatersvat (ø 36 cm) Wijwaterkruik in de hal. Eigen productie 1996. (104 cm)

7.9 Wierooksvaten

Wierookstaander
Wierooksvat
Scheepje
Wierooksvat
Houten wierookstaander, eigen productie 2009, in 2016 voorzien van vierkante voet (151,5 cm) Wierookvat, Luiks zilver tweede kwart 19de eeuw. Zilvermerken V, AL in ruit (= Leurs, Sittard). Ronde, geprofileerde voet met gedreven sierrand van bladmotieven, aan de onderzijde van het lichaam gedreven acanthusbladeren. Hierboven, bij de drie bevestigingspunten van de kettingen een cherubkop; hiertussen een ovaal medaillon met eromheen bladmotieven; hoog, sterk ingesnoerd opengewerkt deksel; op de kop een vlammende knop. (32,5 cm) Scheepje, horend bij het linker wierookvat. Ovale, geprofileerde voet met gedreven sierrand van bladmotieven; ronde korte stam; aan de onderkant van het lichaam gedreven voluten en bladmotieven; gewelfd deksel, dat in het midden scharniert; het handvat eindigt in een krul. (12,3 cm) Koperen wierooksvat. (18 cm)

7.10 Kandelaars

Zevenarmige kandelaar
Kandelaar hoofdaltaar
Kandelaar zij-altaren
Paaskandelaar
Koperen kandelaar (132,5 cm) Messing kandelaar (8 x 51 cm) Messing kandelaar. (4 x 55 cm; 2 x 50 cm en 5 x 36 cm) Paaskandelaar 140 cm. Hiervan 100 cm messing en 40 cm hout.

7.11 Overig vaatwerk

Olievaatjes
Pyxiden
Doopschaal met doopschelp
Olievaatje (voor doopsel). (h. 4,7 ø 3,3 cm) Pyxiden (h. 2,2 ø resp. 5 en 4,8 cm) Messing doopschaal met doopschelp (binnenkant van de schelp is verzilverd) (ø 32,5 cm. Schelp h. 7 cm ø 13 cm) Opschrift onderkant:
"A.E. St. Augustinuskerk 1972." (A.E. = de schenker Augustinus (Guus) Eussen +1998)

7.12 Overige

Godslamp
Houten pupiter
Houten kandelaar
Handwassingset
Messing godslamp Houten pupiter (eigen productie 2006). (123 cm) Irokohouten altaarkandelaar 2x (eigen productie 2006). (10 cm) Messing kan en schaal voor de handwassing. (21 ø schaal 26 cm)

Een deel van de inventaris uit deze kerk is elders in opslag.
U vindt deze onder Inventaris Mariakerk

8 Voetnoten

  1. Liber Memorials, anno 192 p. 303.
  2. H. Joachim, H. Johannes de Doper en H. Familiebeeld werden in 1921 geleverd. Vgl. P.J. Habets en F.J.M. Timmers, "Uit de kerkkroniek van Elslo (IX)" in: Heemkundesnippers Maassstreek, mei 1992, nr. 12, blz. 31.
  3. Zie Venner, 54-55
  4. J.J.M. Timmers, Houten beelden. De houtsculptuur in de Noordelijke Nederlanden tijdens de late middeleeuwen. (= De schoonheid van ons land, 5) Amsterdam, Contact, 1949, 40.
  5. Zie: Gerard Venner, 'De Herkomst van het Sint-Anna te Drieën in de parochiekerk te Elsloo: een reconstructie van de geschiedenis van een referentiebeeld, in: Famke Peters (ed.), A Masterly Hand. Interdisciplinary Research on the Late-Medieval Sculptor(s) Master of Elsloo in an International Perspectice, Brussel, KIK, 2013, 48-63.
    Een uitgebreide technische beschrijving is daarin te vinden: Arnold Truyen, 'Technical Study of the St Anne the Virgin and Child in Elsloo and Some Other Sculptures Asscociated with the Master of Elsloo', ibid. 218-227.
Persoonlijke instellingen